Om gekeurd te worden wordt de zangvogel in zijn zangkooi voor de keurmeester neergezet, op een lichte plek. De zangvogel moet dan 20 minuten uit volle borst zingen en alles laten horen wat hij kan. De zangvogels zitten in kleine kooien en er worden vier kooien op elkaar geplaatst, de zogenaamde "stam".

Dit vogelwonder die in zijn kleine kooi zo mooi zingt, roept allerlei vragen op. Vragen als: "Hoe kan het dat die vogel zingt, zo pal voor de keurmeester?" en " Waarom zit die vogel in een kleine kooi, Is dat niet zielig voor de vogel?"

De hoogste tijd om eens een artikel te wijden aan wat er nu gebeurt tijdens die africhting en de training en wat de achtergrond is van het gebruik van de kleine kooi, de opstelling van de vogels op elkaar gestapeld en het zingen voor de keurmeester. Kwekers van zangkanarie’s met jarenlange ervaring weten allemaal wat te doen opdat de vogels zingen voor de keurmeester. Maar weten we ook waarom we het zo doen?

De wilde kanaries en de zangkanaries

Wat alle trainers van dieren weten is dat een dier niets kan leren als hij het niet al van nature in enige vorm in zich heeft. Het aanleren, trainen en africhten is niets anders dan het op de juiste wijze stimuleren van een bepaald gewenst gedrag.

Om te weten waarom onze zangkanaries via training tot zang gebracht worden is het daarom belangrijk om wat parallellen te trekken naar hoe de kanaries in hun natuurlijke omgeving leven. Daarvoor hoeven we overigens niet naar de Canarische Eilanden te gaan. Als we in onze eigen omgeving het gedrag van vogels observeren, zien we het ook in onze eigen nederlandse natuur, bijvoorbeeld bij putters en zelfs ook bij musjes.

Als de broedtijd achter de rug is en de jonge vogels zijn uitgevlogen dan blijft de vogelfamilie nog bij elkaar in de buurt. Samen brengen de vogels de zomer door, in grote familiegroepen. In de zomermaanden zoeken de vogels hun voedsel in deze familiegroepen. Ze slapen bij elkaar in de buurt. Zit je rustig in de tuin dan komen ze soms langs, de familie putter of de familie sijs. Ze grazen gezamenlijk hun leefgebied, hun territorium, af op zoek naar distelzaadjes of zonnebloempitten.

Bij onze kanaries doen we hetzelfde. In de zomer zetten we onze zangkanaries alllemaal bij elkaar in een ruime voliere, zodat ze als familiegroep samenleven. Daardoor ontstaat een optimale gelegenheid om onderlinge communicatie tussen de vogels te stimuleren, nodig om een goede zang te ontwikkelen.

In de herfst valt de familiegroep uit elkaar. De vogels die in het voorjaar geboren zijn worden volwassen. De jonge mannen verlaten hun familie en zoeken hun eigen territorium. Ze zoeken een eigen leefgebied, die hen de mogelijkheden biedt om in de toekomst zelf een familie op te bouwen. Hun territorium hebben ze niet van de ene op de andere dag. Vaak moeten ze zoeken en ervoor vechten. Ook het zoeken naar voer kost tijd. Tegelijkertijd ontwikkelen ze hun zang beetje bij beetje. Want met de zang immers, beschermen ze hun territorium tegen indringers en lokken ze de poppen. Bij de vogels is het zo dat de pop de man uitkiest en daarbij, bij de kanaries tenminste, vooral afgaat op de zang die de man ten gehore brengt. De mannen zingen het meest als het licht wordt, ’s ochtends vroeg is in de bossen een waar vogelconcert te horen. Vergelijken we weer met de vogels rond ons huis: in Nederland is het dan al voorjaar.

Wij merken in de herfst dat de jonge mannen volwassen beginnen te worden: hun zang begint zich te ontwikkelen tot een volledig lied. Ook merken we dat de vogels niet meer tevreden samen leven.

In de voliere zien we steeds meer ruzie tussen de jonge mannen, ze pikken naar elkaar, slaan elkaar met hun vleugels en ze delen zelfs echte trappen uit! Het moment is daar om de mannen uit te vangen en ze een territorium te geven. We kooien ze dan op in de zangkooien, waar ze een overzichtelijk territorium hebben. In het begin, om ze vertrouwen te geven en tot rust te brengen, om ze te laten wennen aan de veranderde omgeving, mogen ze hun broers nog zien. Maar al na enkele weken beginnen ze te ruzieen met hun buurvogel en is de vogel rustiger als er schotjes staan tussen zijn kooi en de kooi van de buurvogel. De opgekooide jonge mannen hoeven niet rond te vliegen om hun territorium te bewaken, want ze overzien hun leefgebied met een oogopslag. Ook hoeven ze geen voedsel te zoeken, dat bieden wij ze aan. De vogels besteden dan ook alle tijd aan het optimaliseren van hun zang. Bovendien horen ze wel andere jonge mannen zingen. Dit stimuleert de vogel nog meer om zijn zang te ontwikkelen, immers, hij bezit de natuurlijke drang om beter te zingen dan andere vogels in de buurt, want dan heeft hij de meeste kans dat de poppen op hem afkomen. Daarnaast werken we intensief met de vogels: met de wisselingen in licht en donker leren we de vogel te zingen op het moment dat de vogel in het licht staat. Door zelf veel tijd bij de vogel door te brengen leert de vogel de mensen kennen en verliest hij zijn angst, zodat hij uiteindelijk pal voor je neus uit volle borst zingt.

In de zangkooi blijft de vogel gedurende de trainingsperiode van ongeveer zes weken en tijdens de wedstrijd. In deze kooi wordt hij op allerlei verschillende plaatsen in het licht uitgezet en naar verschillende plaatsen getransporteerd. Maar de vogel leert zijn territorium kennen. In zijn zangkooi voelt de vogel zich veilig. De vogel kent elk hoekje van de kooi en kan zelfs in het donker zijn eten en drinken vinden. Geen indringer komt in zijn territorium. Uit onderzoek is ook gebleken dat de vogel in de zangkooi niet onrustiger of angstiger is.

Maar dan…..de keuring en de show

Als de voorbereidingen op de juiste manier hebben plaatsgevonden, dan komt de keuring helemaal overeen met de training die de vogel gehad heeft. Niets vreemds, en normaal gesproken zal de vogel dan ook uit volle borst zingen en de keurmeester laten genieten van een prachtig lied. Maar daarna….begint de show.

De vogel is zes weken getraind en optimaal "op zang", afgericht om op het juiste moment pal voor de keurmeester te zingen. Dan doet het pijn om je zangvogel op een show te moeten zien, waar hij door de vele bezoekers bekeken wordt op kleur en postuur.

De vogel is angstig voor zoveel mensen die langs lopen en de drukke omgeving, maar heeft ten minste nog de zekerheid van zijn eigen vertrouwde territorium. En vol onbegrip wordt er op zo’n show dan opgemerkt dat het zielig is om zo’n vogel in zo’n klein hokje te moeten zien, terwijl dat juist nog zijn vertrouwde territorium is. En deze diervriendelijke, maar o zo onwetende lobby begint terrein te winnen. We horen geluiden over overkooien naar een grotere kooi. Een leefruimte die de vogel niet vertrouwd is, in een onbekende omgeving.

Een vogelshow: vier dagen of meer in het volle licht, de zangvogel zingt zich volledig schor. Leeggezongen en van streek komt de vogel thuis en dan moet de vogel weer helemaal opnieuw in conditie gebracht worden.

Ik zou het graag anders hebben, u ook? Het kan immers anders! Wellicht vraagt u zich af: " Hoe dan?"

In ons eigen land kennen wij goede voorbeelden. Bij de grote show van die andere bond, in Zutphen, zitten de zangvogels in rustige ruimtes waar een heel klein lampje een schemerig licht geeft. De vogels worden regelmatig uitgezet en kunnen dan hun zang ten gehore brengen. Bezoekers van de show kunnen de zangkanaries alleen zien, als ze een demonstratie meemaken. De zangkanaries zijn niet ter bezichtiging opgesteld in de showruimte.

Een ander voorbeeld is hoe er in den lande met name voor de Waterslagers zangwedstrijden georganiseerd georganiseerd worden, waarbij de vogel niet geshowd wordt maar alleen beoordeeld op zijn zangkwaliteiten. Op de studiedag annex wedstrijd van de Speciaalclub Harzers & Timbrado’s doen we het overigens ook zo: geen show, het gaat niet om het postuur, niet om de kleur maar het gaat bij ons om de zang, enkel om de zang.

Goede voorbeelden vinden we ook in het buitenland, bijvoorbeeld in Spanje en in Amerika. De zogenaamde open zangwedstrijden. Op zaterdagochtend vroeg worden de vogels dan ingebracht. De keurmeesters keuren de vogels in een zaaltje waar ook het publiek zich bevindt. Uiteraard zijn er allerlei regels om de keuring goed te laten verlopen. Zo mag het publiek niet in en uit lopen, geen geluiden maken en is het aantal toeschouwers gelimiteerd.

Maar aan het eind van de dag vindt de prijsuitreiking al plaats en neem je je vogels weer mee naar huis. Het vroege inbrengen kan soms betekenen dat je ’s ochtends al vroeg op pad moet of dat je de nacht van te voren in een hotel moet doorbrengen, maar de prijs daarvan komt meestal nog voordeliger uit dan de benzinekosten van het inbrengen, show bezoeken en afhalen. En voor de vogels een wedstrijd die veel beter aansluit op hun trainingsschema en thuis situatie, dus minder belastend en minder stress.

Zo hadden we in december 2003 met de Timbrado Society de primeur van zo een open zangwedstrijd met de Timbrado’s in Nederland! Een gezellige en leerzame dag, zoals eigenlijk alle bijeenkomsten van de Society en weer een nieuwe ervaring voor ons allemaal!